Poslije kapitulacije fašističke Italije u Kalnički i Moslavački partiz. odred došli su novi dobrovoljci i brojno stanje se brzo povećalo. Narodnooslobodilačka se borba u Zagrebačkoj oblasti najšire razmahala.

Intenzivan-partijsko politički rad, uspješne borbe jedinica NOV i POH u Moslavini, Podravini, Kalniku i Hrvatskom Zagorju, povoljna vojna i politička situacija u našoj zemlji i Evropi, napredovanje saveznika u Africi i Italiji i Crvene Armije na istočnom frontu, postojanje velikoga slobodnog teritorija u Hrvatskoj i Bosanskoj krajini, omogućili su popunu naših jedinica mobilizacijom na široj osnovi.

Kod Ludbreškog Ivanca je 4. rujna 1943. od dva bataljona Kalničkog NOP odreda i Udarnog bataljona Moslavačkog NOP odreda stvorena NO brigada »Braća Radić« 2. operativne zone NOV i POH. Brigada je imala tri bataljona i prištabske jedinice, ukupno od 710 boraca. Poslije prvih uspješnih borbi Brigada je, u drugoj polovici oktobra 1943, formirala i četvrti bataljon.

Kalnički partizanski odred, nakon izdvajanja bataljona za formiranje brigade »Braća Radić«, ostao je s dva bataljona, ali je zahvaljući novopridošlim borcima već u studenom iste godine ponovo imao tri bataljona.

Na Zagrebačkoj gori je od samostalnih partizanskih grupa s područja Dugog Sela, Prigorja i Donje Stubice 13. rujna 1943., stvoren Zagrebački NOP odred od dva bataljona, tj. 272 borca. Odred 16. oktobra formira i treći bataljon, a brojno stanje povećava se na 495 boraca. Od naoružanja odred ima 200 pušaka, 10 automata i 16 puškomitraljeza. Odred 12. prosinca 1943. iz svog sastava izdvaja dva bataljona za formiranje NO brigade »Matija Gubec«. Već 15. prosinca od novih dobrovoljaca u Odredu se stvara i drugi bataljon. Odred 29. veljače 1944. daje jednu četu za formiranje Posavskog NOP odreda.

U šumi Garić, na Moslavačkoj gori, u blizini Garešnice, po naređenju i odobrenju Glavnog štaba NOV i POH je, od boraca Moslavačkog odreda, stvorena 2. brigada 2. operativne zone NOV i POH. Brigada je imala oko 700 boraca raspoređenih u tri bataljona. Sredinom prosinca 2. brigada stvara Četvrti bataljon, Prateću četu i Četu za vezu, s ukupno 1.137 boraca i rukovodilaca.

Od udarnih grupa koje su djelovale na području Bjelovarskog okruga, naređenjem štaba 2. operativne zone je 25. rujna 1943. g. formiran Bjelovarski NOP odred od dva bataljona, sa 200 boraca i rukovodilaca.

Odred je već 4. oktobra 1943. imao 3 bataljona i brojno stanje 495 boraca, a naoružanje 366 pušaka, 5 automata, 7 puškomitraljeza i 37 pištolja. Iz svog sastava Odred je 12. prosinca dao Udarni bataljon za formiranje brigade »Matija Gubec«. Poslije upućivanja Udarnog bataljona, Odred se reorganizirao i od dva stvorio tri bataljona. On je 15. siječnja 1944. god. dao 140 boraca za formiranje komande Bjelovarskoga vojnog područja, a 19. siječnja 1944. g. svoj treći bataljon za formiranje 2. brigade 33. divizije NOVJ.[1]

U selu Sambolići kod Selnice (sjev. istočno od Zlatara), po naređenju Štaba 2. operativne zone 5. oktobra 1943. formiran je Zagorski NOP (odred poznat i pod imenom 2. zagorski partizanski odred) od dva bataljona, s ukupno 250 boraca i rukovodilaca. U Odred je 24. oktobra stupilo 100 boraca i tada je stvoren njegov 3. bataljon. Do kraja godine je na području Hrv. Zagorja mobilizirano oko 350 novih boraca, tako da je Odred dosegao brojno stanje 600 ljudi. Naoružanje: 337 pušaka, 13 automata, 18 puškomitraljeza i 23 pištolja.[2]

Od diverzantskih grupa Moslavačkog, Bjelovarskog, Kalničkog, Zagorskog i Zagrebačkog NOP odreda je 28. studenog 1943. god. formiran 3. diverzantski bataljon 2. operativne zone. Od 19. siječnja 1944. bataljon nosi naziv 3. diverzantski bataljon 10. korpusa NOVJ. Pri formiranju Bataljon je imao tri čete s ukupno 124 borca i rukovodilaca, a naoružanje 88 pušaka, 7 automata i 10 pištolja. Operativni sektor djelovanja bataljona bile su, uglavnom, komunikacije u Hrvatskom zagorju, Prigorju, Kalniku, Međimurju, Podravini, Moslavini i Posavini.[3]

Uspješnim djelovanjem jedinica 2. operativne zone i, 28. divizije u jesen 1943. god., oslobođen je Ludbreg, Novi Marof, Varaždinske Toplice, Koprivnica, Čazma i neka druga veća mjesta, oslobođena je gotovo cijela Moslavina, dio Hrv. zagorja, šire područja Kalničkog gorja, Podravine od Varaždina do Virovitice i Bilogore izuzev Bjelovara. Domobranske je formacije zahvatila jaka demoralizacija, koja se u Zagrebačkoj oblasti vidnije manifestirala češćim prelaženjem domobranskih jedinica, grupa i pojedinaca na stranu NOV i POJ. Istovremeno je na većem dijelu teritorija u očima hrvatskog naroda razgolićena izdajnička politika Mačeka i reakcionarnog dijela HSS-a.

Postojanje velikog slobodnog teritorija, ubrzalo je stvaranje NOO i komandi područja i mjesta, što je u povoljnoj političkoj klimi ubrzalo mobilizaciju novih boraca.[4]

Naređenjem Glavnog štaba NOV i POH 12. je prosinca 1943. god. u selu Lipovčani kod Čazme od jednog bataljona Moslavačkog odreda, 2. i 3. bataljona Zagrebačkog odreda i udarnog bataljona Bjelovarskog odreda formirana NO brigada »Matija Gubec« od četiri bataljona.

Depešom broj 1449 Glavnog štaba od 5. 12. 1943. javljeno je štabu 2. operativne zone.

»Odobravamo formiranje divizije i 3. brigade. U sastavu divizije da uđe brigada 'Braće Radića' i novoformirana 3. brigada i to kao 1. i 2. brigada u diviziji. Ova divizija operisaće kao cjelina na prostoru Kalnik—Ivančica—Sutla—Medvednica tj. u Zagorju. Pod komandom divizije možete staviti Zagorski i Zagrebački odred. 3. brigada da nosi naziv brigada 'Matija Gubec'.

Predložićemo V. S. štab divizije. Kdant Štrok, komesar Robić, v.d. načelnika Alibaba (Smeh Vjekoslav — R. B.). Pozovite sve ove na dužnost. Postavite: u brigadu 'Braće Radić' za kdanta: Kučiš Stjepana, za komesara Rukavinu Zlatka, za zamjenika komesara Blaha Đura, a druga Ničića (Mičić — R. B.) za zamjenika komesara u Moslavačkoj brigadi. Za komandanta 3. brigade postavite Manojlovića (Miloš — R. B), a za predloženog komesara (Ahmet Delibegović — R.B.) dajte nam potrebnije podatke.«[5]

Naređenjem Vrhovnog štaba NOV i POJ 12. prosinca 1943. g. formirana 32. (Zagorska) divizija NOVJ. Na dan formiranja štaba divizije i prištabskih jedinica u Malom Pogancu 15. prosinca 1943. divizija je imala 1.764 borca i rukovodioca i naoružanje: 992 puške, 63 puškomitraljeza, 5 minobacača, jedna protutenkovska puška 3 protutenkovska topa, 24 automata i 96 pištolja.

Do formiranja 10 korpusa divizija se nalazi u sastavu 2. Operativne zone.[6] Uspješna mobilizacija na području Moslavine omogućila je koncem studenog formiranje 3. i 4. bataljona u Moslavačkom odredu. Kako je već gore spomenuto jedan bataljon je dao za formiranje brigade »Matija Gubec« a 19. siječnja 1944. dva bataljona za formiranje I brigade 33. divizije. Tako je Moslovački odred ostao s jednim bataljonom i stavljen pod neposrednu komandu štabu 33. divizije. 14. ožujka 1944. godine odred ulazi u sastav novo formirane Istočne grupe NOP odreda 10. korpusa NOVJ, a u prilog još daje 1. bataljon za popunu II. brigade 33. divizije.[7]

Naredbom broj 3. Glavnog štaba NOV i POH od 30. 1. 1944. g. divizije dobivaju naziv 32. i 33. divizija NOVJ.[8]

Po naređenju Glavnog štaba NOV i POH, 19. siječnja 1944. g. reorganizirane su jedinice 2 operativne zone. Tom prilikom je od I. i II. bataljona 2. brigade 2. Operativne zone i dva bataljona Moslavačkog NOP odreda formirana prva brigada. Pri formiranju brigada je imala 4 bataljona s ukupno 883 borca i rukovodioce. Istovremeno je od 3. 4. bataljona 2. brigade 2. Operativne zone i 3. bataljona Bjelovarskog NOP odreda formirana 2. brigada sastava tri bataljona s ukupno 668 boraca i rukovodioca.[9] Formiranjem 1. i 2. brigade prestala je da postoji 2. brigada 2. Operativne zone NOV i POH. Po naređenju Vrhovnog štaba 19. siječnja 1944. u Koprivnici je formirana 33. divizija Narodno oslobodilačke vojske Jugoslavije u koju su ušle 1. i 2. brigada. Pod neposrednom komandom štaba 33. divizije do 14. ožujka 1944. g. nalazili su se Bjelovarski i Moslavački NOP odred. U formiranju je 33. divizija, bez odreda imala 1.665 boraca i rukovodioca. Istog dana ušla je u sastav novoformiranog 10. korpusa »Zagrebačkog« kao 2. divizija.

U siječnju 1944. god. se s područja Hrv. Zagorja i Kalnika javilo u jedinice oko 1.400 boraca, što je omogućilo popunjavanje i reorganiziranje jedinica. Tako je 19. siječnja 1944. god., uz Štab Korpusa i 2. divizije (33) formiran i Štab Zapadne grupe odreda. U grupu su ušli Kalnički, Zagorski i Zagrebački partizanski odred. Odmah poslije formiranja Štaba Grupe odreda formiran je i Udarni bataljon Zapadne grupe odreda.

Pri formiranju Korpus je imao 6.355 boraca i rukovodilaca. Naoružanje: 3.613 pušaka, 115 automata, 176 puškomitraljeza, 32 mitraljeza, 17 minobacača, 1 protutenkovska puška, 6 protutenkovskih topova i 326 pištolja.[10]

Iz naredbe broj 6. štaba 10. korpusa »Zagrebačkog« NOV i POJ od 19.1 1944. g. vide se formiranje Korpusa, prva postavljenja i imenovanja:

 

»BR. 67

 

NAREDBA ŠTABA DESETOG KORPUSA 'ZAGREBAČKOG' NOV JUGOSLAVIJE OD  19 SIJEČNJA 1944 GOD. O FORMIRANJU KORPUSA, TRIDESET TREĆE DIVIZIJE I ZAPADNE GRUPE NOP ODREDA

 

NAREDBA BR. 6

Štaba X. Korpusa 'Zagrebačkog' NOV i POJ od 19. I. 1944 g.

 

1. Formiranje X. Korpusa 'Zagrebačkog' NOV i POJ I. i II. Divizije i Zapadne grupe P. odreda Hrvatske

L

Naredbom Glavnog štaba Narodno-oslobodilačke vojske i partizanskih odreda Hrvatske formira se X. Korpus 'Zagrebački.'

U sastav X. Korpusa 'Zagrebačkog' NOV i POJ ulaze I. i II. Divizija NOVJ i Zapadna grupa partizanskih odreda Hrvatske.

I. Divizija formirana je iz U. brigade 'Braća Radić' i Brigade 'Matija Gubec'.

II. Divizija formira se iz I. i II. Brigade i Moslavačkog i Bjelovarskog p. odreda.

I. Brigada II. Divizije NOVJ formira se iz I. I II. bataljona II. Brigade II. Oper. zone NOV i POH i dva bataljona Moslavačkog p. odreda.

II. Brigada II. Divizije NOVJ formira se iz III. i IV. bataljona II. Brigade II. Oper. zone NOV i POH i III. bataljona Bjelovarskog p. odreda.

Moslavački i Bjelovarski p. odred djeluju i dalje kao odredi svaki na svom sektoru, a pod neposrednom komandom Štaba II. Divizije NOVJ.

Zapadna grupa partizanskih odreda Hrvatske formira se iz Kalničkog, Zagorskog i Zagrebačkog p. odreda.

 

II. Postavljenja i imenovanja — X. Korpus  'Zagrebački' NOV i POJ.               

Za komandanta X. Korpusa 'Zagrebačkog'

NOV i POJ imenuje se pukovnik drug Vladimir Matetić, do sada komandant II. Operativne zone NOV i POH.

Za politkomesara X. Korpusa 'Zagrebačkog' NOV i POJ imenuje se drug Ivan A. Šibl, do sada v.d. politkomesara II. Operativne zone NOV i POH.

Za pomoćnika politkomesara X. Korpusa 'Zagrebačkog' NOV i POJ imenuje se drug Šime Balen.

Za načelnika Štaba X. Korpusa 'Zagrebačkog' NOV i POJ imenuje se drug Josip Rukavina, do sada pomoćnik načelnika Štaba VI. Korpusa NOVJ.

 

I. Divizija NOVJ   

Za načelnika Štaba I. Divizije NOVJ imenuje se drug Miloš Manojlović, do sada komandant Brigade 'Matija Gubec'.

Za operativnog oficira I. Divizije NOVJ imenuje se drug Stevo Čavić, do sada na raspoloženju Štaba II. Operativne zone NOV i POH.

Za zamjenika komandanta U. brigade 'Braća Radić' imenuje se drug Jovica Mandić, do sada komandant III. bataljona iste brigade.

Za zamjenika politkomesara U. brigade 'Braća Radić' imenuje se drug Franjo Tuđman, do sada zamjenik politkomesara Zagorskog p. odreda.

Za načelnika Štaba U. brigade 'Braće Radić' imenuje se drug Smeh Vjekoslav, do sada zamjenik komandanta bataljona U. brigade 'Braća Radić'.

Za komandanta Brigade 'Matija Gubec' imenuje se drug Bobetko Mijo, do sada zamjenik komandanta Čehoslovačke brigade VI. Korpusa NOV i POJ.

Za politkomesara Brigade 'Matija Gubec' imenuje se drug Špiranec Josip, do sada komandant zagorskog p. odreda.

Za načelnika Štaba Brigade 'Matija Gubec' imenuje se drug Heremić Mustafa, do sada zamjenik komandanta bataljona U. brigade 'Braća Radić'.

 

II. Divizija NOVJ     

Za komandanta II. Divizije NOVJ imenuje se major drug Antolović Josip.

Za politkomesara II. Divizije NOVJ imenuje se drug Mutak Vladimir, do sada politkomesar II. Brigade II. Operativne zone NOV i POH.

Za načelnika Štaba II. Divizije NOVJ imenuje se drug Kušec Božo, do sada načelnik Štaba II. Brigade II. Operativne zone NOV i POH.

Za politkomesara I. Brigade II. Divizije NOVJ imenuje se drug Janić Vjekoslav, do sada na službi u Štabu II. Operativne zone NOV i POH.

Za načelnika Štaba I. Brigade II. Divizije NOVJ imenuje se drug Bobić Milan, do sada načelnik Štaba II. Brigade 'Braće Radića'.

Za komandanta II. Brigade II. Divizije NOVJ imenuje se drug Korać Miloš, do sada zamjenik komandanta U. brigade 'Braća Radić'.

Za politkomesara II. Brigade II. Divizije NOVJ imenuje se drug Delibegović Ahmed, do sada v.d. politkomesara Brigade 'Matija Gubec'.

Za zamjenika komandanta II. Brigade II. Divizije NOVJ imenuje se drug Kobal Vladimir, do sada komandant Kalničkog p. odreda.

Za zamjenika politkomesara II. Brigade II. Divizije NOVJ imenuje se drug Blaha Đuro, do sada zamjenik politkomesara U. brigade 'Braća Radić'.

Za v.d. načelnika Štaba II. brigade II. Divizije NOVJ imenuje se drug Mazalek Josip, do sada zamjenik komandanta bataljona II. Brigade II. Op. zone NOV i POH.

Za komandanta Moslavačkog p. odreda imenuje se drug Kosak Ivan, do sada komandant bataljona II. Brigade II. Operativne zone NOV i POH.

 

Zapadna grupa partizanskih   odreda   Hrvatske               

Za komandanta Zapadne grupe partizanskih odreda Hrvatske imenuje se major drug Rade Bulat, do sada načelnik Štaba II. Operativne zone NOV i POH.

Za politkomesara Zapadne grupe partizanskih odreda Hrvatske imenuje se drug Stjepan Iveković, do sada zamjenik komandanta Zagorskog p. odreda.

Za načelnika Štaba Zapadne grupe partizanskih odreda Hrvatske imenuje se drug Cikojević Branimir do sada na službi u Štabu II. Operativne Zone NOV i POH.

Za komandanta Kalničkog p. odreda imenuje se drug Stevo Čučković do sada komandant Moslavačkog p. odreda.

Za zamjenika politkomesara Kalničkog p. odreda imenuje se drug Jerko Novak, do sada zamjenik politkomesara II. bataljona U. brigade 'Braća Radić'.

Za v.d. komandanta Zagorskog p. odreda imenuje se drug Družinec Ivica, do sada komandant I. U. bataljona Brigade 'Matija Gubec'.

Dosadanji zamjenik politkomesara Kalničkog p. odreda, drug Santo Gabrijel, stavlja se na raspoloženje Štabu X. Korpusa 'Zagrebačkog' NOV i POJ.

Ova se naredba ima pročitati pred strojem i stupa na snagu današnjim danom.

 

SMRT FAŠIZMU - SLOBODA NARODU!

 

Komandant — pukovnik:                                                Politkomesar:

Vlado Matetić                                                                         Ivan Šibl

 

(M.P.)«

 

Formiranjem 10. korpusa i naredbom broj 3. Glavnog štaba NOV i POH od 30. 1. 1944. god. prestao je djelovati Štab 2. operativne zone NOV i POH, a dio teritorija zone, južno od rijeke Save (Žumberak i Pokuplje), više nije ulazio u teritorij 10. korpusa.